We zijn liefhebbers van nuttige, degelijke, mooie fietsen en sommige van de beste voorbeelden zijn ouderwetse transportfietsen. Nou terwijl ik veel ervaring met moderne fietsen en algemene fietstechniek heb, ben ik ook geen expert wat beftreft oude fietsen. Meer gedetailleerde informatie kan vinden bij o.a. Transportfiets.net: liefhebbers van oude nederlandse transportfietsen, met veel fotos, foldermateriaal enz. en Rijwiel.net: een uitgebreide site met informatie over alle soorten oude nederlandse fietsen

We zien oude transportfietsen uit vele landen o.a… Nederland, Denemark, Zweden, Duitsland, Frankrijk, Italië, Engeland, Amerika, enkele landen in Centraal en Zuid Amerika, Indië, Japan, Indonesië en natuurlijk China. Er zijn zeker meer.

Een mooie en bizondere voorbeeld van een echte transportfiets. Deze transportfiets met kruisframe vond ik op de website van Nostalgie Oirschot, die een mooie assortiment van oude transport- en bakfietsen heeft… en dan toevallig kwam ik vandaag tegen een posting over dezelfde Germaan transportfiets bij Transportfiets.net.

Wat ontbreekt hier?
Tegenwoordig worden verschillende moderne varianten van transportfietsen gemaakt, maar geen met dezelfde degelijkheid of charisma als de oude modellen. Blijkbaar zijn de dagen van de fiets als serieuze bedrijfsvervoermiddel voorbij… of tenminst voorbij geweest. In de laatste jaren is er steeds meer interesse in transportfietsen (en bakfietsen), maar meestal voor familie en persoonlijk gebruik.

Enkele voorbeelden van moderne fietsen die op transportfietsen lijken: Sparta Amazone moederfiets, Giant Downtown, Gazelle MPB, en Sparta Pickup.

Moederfietsen en hippe stadsfietsen met dikke banden en een voordrager zijn leuk, soms handig en duidelijk commercieël succesvol, maar we missen de “echte” transportfietsen bedoeld voor het zware werk. Het gaat niet om ouderwets of traditioneel zijn (als we maar dat wilden, kunnen we oude transportfietsen restaureren) Nee, we willen een stevige, effectieve en gewoon “eerlijke” moderne transportfiets.


Een Monark Truck uit Zweden, met aluminium kist gemonteeerd.

WorkCycles importeert wel één echte ouderwetse transportfiets: de Monark Truck, voorheen SCO en Everton Smith. Behalve enkele moderne onderdelen is deze fiets bijna onveranderd van 50 jaar geleden. Maar met zijn kleine brommerwieltjes, heren-stijl frame en beperktee opties is deze fiets ook niet echt de universele oplossing we willen zien.

Daarom besloten we om onze eigen moderne transportfiets te ontwikkelen; iets met de oudewetse waarderen en charisma, maar absoluut geen “retro-stijl”, nep-ding. Dat moet mogelijk zijn, maar eerst moesten we wat onderzoek doen: Wat is al gemaakt? Wat werkt en wat niet, en waarom? Wat nieuwe mogelijkheden biedt moderne technologie aan? Welke belangrijke onderdelen zijn niet leverbaar, en hoe kunnen we deze vervangen?

Ik begin hier met een overzicht van wat oude transportfietsen…
Op straat in Amsterdam zien we vrij veel oude Nederlandse transportfietsen (ik bedoel zware, 2-wiel werkfietsen) van de jaren 20 tot ongeveer de jaren 60, en blijkbaar weinig of geen nieuwere exemplaren. Dat zo veel oude werkvoertuigen nog steeds rondrijden zegt veel over hun kwaliteit en dus ook over hoe zo’n fiets toen een echt bedrijfsinvestering was.

Hier geef ik een soort rondleiding van de transportfietsen van Nederland en andere landen, en later probeer om de moderne opvolgers uit te zoeken.

Oude Nederlandse Transportfietsen

De Nederlandse transportfiets was een machine van extreem eenvoud met bijna altijd dezelfde vorm: dubbelebuis frame, grote voordrager van plat materiaal op de voorvork en stuur, 26 inch wielen voor en achter (ja, okee soms ook 28″), Torpedo terugtrapremnaaf zonder versnellingen, zwart. Oude mannen hebben mij verteld dat de hele oude transportfietsen doortrappers waren (fixie, fixed gear, geen vrijloop…) maar ik moet eerlijk toegeven dat ik dit nog niet zelf heb gezien.

Ook van oude mannen heb ik geleerd dat de bakkersfiets een grotere mand had dan de slagersfiets, logisch want vlees is veel zwaarder dan brood. Maar wist je ook dat gebak en andere kwetsbare bakkerij producten boven de mand gedragen werden, om schade te voorkomen? Als je vaak bij beurzen staan met mooie transportfietsen hoor je veel zulke verhalen van oude mannen.

Lastenfahhrad, Bäkkerrad, Paketcykel…

Andere landen kennen ook klassieke transportfietsen, maar ze zijn overal iets anders: Transportfietsen in Duitsland en Scandinavië lijken meestal de voordrager vast gemonteerd op de frame te hebben gehad. Daardoor worden ze veel makkelijker (en waarschijnlijk veiliger) te fietsen. De enkele echte transportfietsen nog in productie hebben bijna allemaal frame-vaste voordragers.

Terwijl we echt voorstanders van frame-vaste voordragers zijn er ook nadelen van deze constructie: Met een voorvork gemonteerd drager gaat veel van de belading direct naar de as van de voorwiel maar met een frame gemonteerde drager moet alle krachten door de frame en voorvork gaan. Daarom moeten de frame en voorvork bijzonder sterk zijn. Ook omdat hoge cargo kan het stuur verhinderen te draaien hebben zulke transportfietsen vaak kleine voorwielen om de drager lager te monteren (en de voorvork en wiel sterker te maken).

Mooie Franse veloporteurs

De Franse transportfietsen waren licht in vergelijking met hun Nederlandse, Duitse en Scandinavische neven, ik neem aan omdat ze in heuvelachtige steden gebruikt werden. Voordat degelijke versnellingssystemen onwikkeld werden kond men daar kan je toch geen hele zware cargo meenemen. Frankrijk had ook een traditie van bijzonder fraaie transportfietsen, een beetje zoals de baanfietsen van moderne fietskuriers in vele grote steden. Sterker nog organiseerde de Franse kranten kurierswedstriden, waarin de wielrenners met een stapel kranten op hun voordrager fietsten.

Hier is een site met een overzicht van franse “veloporteurs”, en ook franse kurierwestrijden.

Engelse en Indiaanse “Delivery Bikes”
Engeland (en Indië ook dus) kende een assortiment transport fietsen ook meestal met frame-vaste voordragers. Een redelijk vaak voorkomende type is een bakkersfiets met een enorme frame-vast mand boven een klein voorwieltje. Engelse brood is blijkbaar lichter dan brood vanuit Nederland en Duitsland. Deze en andere types zie ik vrij vaak ook in Nederland, dus neem ik aan dat veel exemplaren verkocht werden.

De Engelse transportfietsen waren vaak ook relatief licht in constructie, met onderdelen niet heel anders van gewone stadsfietsen (het voorbeeld in de bovenstaande foto is toch wel een zware uitvoering). De oude Engelse transportfietsen en nog steeds de transportfietsen uit Indië hadden (meestal?)velgremmen met stangen. Met remblokjes op verchroomde of gespoten stalen velgen kan ik niet voorstellen dat hun remprestatie indrukwekkende is.

Cycle Trucks in de V.S.

Het is mischien moeilijk te geloven maar we Amerikanen hadden ooit ook transportfietsen, zelfs van tenminst drie merken met een frame-vaste voordrager. Deze werden vooral in New York gebruikt waar één firma nog steeds blijkbaar dezelfde komische grove fietsen maakt als 50 jaar geleden (meer hierover later). Veel mooier was de Schwinn Cycle Truck die in Chicago gemaakt werd tot de jaren 60.

Ik ben enkele keer in Japan geweest en daar heb ik ook transportfietsen gespot. Boven is een foto van een wel typische, niet bijzondere japanse transportfiets. Maar wat ik daar ook af en toe zie is een transportfiets met verlengde achtervork, bijzonder grote achterdrager en een hele zware achterwiel, als normaal in een nederlandse bakfiets gevonden. Het is mij niet duidelijk of deze fietsen op maat gemaakt werden of als ze in een fietsfabriek zo gemaakt worden. Als ik een van mijn fotos hiervan vindt zal ik het hier plaatsen.